Tên tiếng Việt: Sâm Cao Ly, Nhân sâm Hàn Quốc, sâm Hàn Quốc, hồng sâm
Họ: Ngũ gia bì (Araliaceae) Chi Sâm (Panax).
Công dụng: Tăng cường đề kháng, giúp da dẻ hồng hào, điều hòa huyết áp & đường huyết, tăng cường sinh lý nam giới, tăng cường trí nhớ, giúp ăn ngon ngủ ngon
Mô tả cây
Đặc điểm của thân và rễ củ Sâm Hàn Quốc
Sâm Hàn Quốc là một loại cây sống lâu năm, cao chừng 0,6m. Rễ Sâm Hàn Quốc mọc thành củ to, có ba phần: phần đầu rễ (chồi để mọc phần thân mới) và thân rễ có nhiều thịt, giống phần đầu và thân của con người nên gọi là nhân sâm. Tại cuối phần rễ củ Sâm Hàn Quốc có nhiều rễ con bám vào gọi là tu sâm.
Đặc điểm của lá Sâm Hàn Quốc
Lá Sâm Hàn Quốc mọc vòng, có cuống dài. Lá sâm là loại lá kép gồm nhiều lá chét mọc thành hình chân vịt.
Khi cây Sâm Hàn Quốc được một năm tuổi (sau khi gieo 2 năm), thì cây mới chỉ có 1 lá kép với 3 lá chét. Cây Sâm Hàn Quốc được 2 năm tuổi cũng có 1 lá kép nhưng có 5 lá chét. Cây Sâm Hàn Quốc 3 năm tuổi có 2 lá kép, cây Sâm Hàn Quốc 4 năm tuổi có 3 lá kép, cây Sâm Hàn Quốc 5 năm tuổi trở lên có từ 4 đến 5 lá kép.
Đặc điểm của hoa Sâm Hàn Quốc
Bắt đầu từ năm thứ 3 trở lên, cây Sâm Hàn Quốc mới ra hoa và kết quả.
Hoa Sâm Hàn Quốc bắt đầu nở vào mùa hạ. Hoa Sâm Hàn Quốc có hình tán, mọc ở đầu cành, có màu xanh nhạt. Hoa Sâm Hàn Quốc có 5 cánh hoa và 5 nhị hoa.
Đặc điểm của quả và hạt Sâm Hàn Quốc
Quả Sâm Hàn Quốc là loại quả mọng, hơi dẹt, to bằng hạt đậu xanh. Khi chín, quả có màu đỏ, bên trong chứa 2 hạt. Hạt cây Sâm Hàn Quốc năm thứ ba có chất lượng chưa tốt. Do đó, thông thường người ta sẽ bỏ đi, và đợi khi cây được từ 4 năm tuổi trở lên mới lấy hạt làm giống.
Phân bố, thu hái và chế biến
Sâm Hàn Quốc phân bố chủ yếu tại khu vực bán đảo Triều Tiên, đặc biệt là các tỉnh của Hàn Quốc. Trong đó, nhân sâm Geumsan có hàm lượng Ginsenosid cao vượt trội so với các giống sâm khác, được xem là loại sâm Hàn Quốc có chất lượng tốt nhất. Hầu như tất cả mọi loại sâm đều tập trung bày bán tại Geumsan, nên khu vực này thường được gọi là thủ phủ của nhân sâm của Hàn Quốc.
Tại sao nhân sâm trồng trong khu vực Geumsan lại được xem là tốt nhất ở Hàn Quốc? Do Geumsan (quận Cẩm Sơn) có vị trí địa lý nằm tại tỉnh Cheongchung-nam (Trung Thanh Nam) thuộc vùng Trung Tây của Hàn Quốc, với ⅔ diện tích là đồi núi, bên cạnh đó là khí hậu trong lành, mát mẻ của kiểu khí hậu núi cao, cộng với đất đai màu mỡ và lượng ánh sáng mặt trời dồi dào – được xem là những điều kiện thuận lợi để nhân sâm phát triển và có chất lượng tốt nhất tại Hàn Quốc.
Quận Cẩm Sơn (Geumsan-gun) – Thủ phủ Nhân Sâm Hàn Quốc
Trên thực tế, ở các vùng đất không đạt đủ 4 tiêu chí yêu cầu nói trên, thì người trồng sâm buộc phải tiến hành thu hoạch các bộ phận dùng ở thời điểm sâm đạt 3 – 4 năm tuổi, vì nếu để lâu sẽ khiến sâm bị thối và hư hỏng. Chỉ tại Geumsan thì mới có thể trồng và thu hoạch được các loại sâm đủ 6 năm tuổi. Sâm đủ 6 năm tuổi mới cho đầy đủ các tác dụng hỗ trợ cải thiện và tăng cường sức khoẻ cho con người, còn các loại sâm 3 – 4 năm tuổi thì chất lượng kém hơn, nên thường chỉ được bán với giá rất rẻ tại Hàn Quốc.
Củ sâm được trồng tại Geumsan có phần đầu rắn chắc với củ ngắn và tròn. Phần đầu và phần thân củ có nhiều thịt nên nhìn giống đầu và thân của con người, đặc biệt phần rễ chỉ bám vào chân chứ không bám vào phần đầu hay phần thân phía trên. Các đặc điểm này được xem là các tiêu chí để nhận biết Sâm Hàn Quốc thật và giả.
Hiện nay tại Việt Nam chưa trồng được sâm Hàn Quốc mà phải nhập khẩu từ bên ngoài vào.
Chu kỳ sinh trưởng của sâm Hàn Quốc
– Sâm Hàn Quốc là loài thực vật sinh trưởng và phát triển trong vùng ôn đới. Vì thế, cây ưa khí hậu ẩm mát trong mùa xuân, mùa hè, và chịu đựng tốt trong điều kiện nhiệt độ lạnh giá các tháng mùa đông (khoảng 3 đến 4 tháng chìm trong băng tuyết).
– Để thích nghi với mùa đông là thời gian có nhiệt độ lạnh giá trong năm, toàn bộ phần trên mặt đất của cây bị lụi tàn trong suốt mùa đông. Phần chồi ở đầu của rễ củ hình thành ngay từ thời điểm giữa mùa hè, trong suốt mùa thu đông chồi chuyển sang trạng thái “ngủ” và chỉ mọc lên mặt đất vào đầu mùa xuân năm sau. Khi ấy cây Sâm Hàn Quốc sẽ có thêm một đốt mới.
Khi trưởng thành (khoảng 3 – 4 năm tuổi), cây Sâm Hàn Quốc sẽ ra hoa kết quả hàng năm. Khi chín, quả rơi xuống tầng thảm mục trên mặt đất sẽ tồn tại qua mùa đông, và nảy mầm vào mùa xuân năm sau.
Về đại thể, hạt Sâm Hàn Quốc có khả năng nảy mầm kém. Vì thế, thông thường người trồng sâm phải tiến hành gieo hạt ngay lúc hạt sâm còn tươi. Thời gian gieo hạt hàng năm thông thường vào cuối tháng 10 và 11.
– Thời điểm 6 năm tuổi là thời điểm tốt nhất để thu hoạch Sâm Hàn Quốc. Nên thu hoạch vào mùa thu (từ tháng 9 đến tháng 10 hàng năm). Lưu ý khi đào nên chú ý tránh làm lễ bị đứt mất phần đầu củ Sâm Hàn Quốc sẽ làm giảm giá trị của sâm, cũng như không nên phơi gió hay phơi nắng để giữ nguyên độ ẩm trong sâm.
Phân loại Sâm Hàn Quốc
– Bộ phận dùng làm thuốc chính của sâm Hàn Quốc là phần rễ củ cùng các rễ con.
– Sâm Hàn Quốc có 2 loại là sâm tự nhiên (sơn sâm) và sâm tự trồng (viên sâm). Trong đó, sơn sâm thường tốt hơn viên sâm.
– Trong y học cổ truyền, thường phân ra hai loại chính là Hồng Sâm Hàn Quốc và Bạch Sâm Hàn Quốc tuỳ theo độ tốt khi thu hái phần củ. Nếu phần củ có chất lượng tốt thì sẽ chế thành Hồng Sâm, chất lượng không tốt sẽ chế thành Bạch Sâm.
Hồng Sâm Hàn Quốc
Bạch Sâm Hàn Quốc
Ngoài ra, còn có những củ Hồng Sâm Hàn Quốc đủ 6 năm tuổi được sàng lọc kỹ lưỡng, trải qua 9 lần hấp và 9 lần sấy khô thì bên ngoài dần chuyển màu đen tuyền, gọi là Hắc Sâm hay Hắc Sâm Hàn Quốc.
Hắc Sâm Hàn Quốc
– Bên cạnh đó, còn có một số loại khác như:
+ Sinh sát sâm: là loại sâm Hàn Quốc để nguyên vỏ, sau khi đã rửa sạch để loại bỏ đất cát và phơi khô.
+ Đại lực sâm: là loại sâm khi chế biến được nhúng vào nước sôi trong vài phút, rồi lấy ra phơi khô
+ Tu sâm: đây là phần rễ con của sâm Hàn Quốc.
+ Sâm Hàn Quốc chế gừng: là bài thuốc được thực hiện để làm tăng tính ấm của sâm Hàn Quốc.
Thành phần hóa học
– Các hợp chất Ginsenosid có trong Sâm Hàn Quốc chủ yếu là các hợp chất Ginsenosid có khung Dammaran như Ginsenosid Ro, Re, Rg1, Rg2, Rg3, Rh1, Rh2, Ra1, Ra2,… Nhìn chung, các hợp chất Ginsenosid này có tác dụng hỗ trợ giải độc, giúp bảo vệ tế bào gan và phòng ngừa viêm gan, giúp chống kết tập tiểu cầu, hỗ trợ điều hoà đường huyết, ngăn ngừa xơ vữa động mạch, giúp giảm các chứng đau thần kinh. Ngoài ra, các thành phần này cũng giúp tăng cường sinh lý, bồi bổ và tăng cường sức khoẻ.
– Hai hợp chất Ginsenosid quan trọng nhất là Rh2 và Rg3 có tác dụng khống chế và kìm hãm sự phát triển của khối u, hỗ trợ ngăn ngừa bệnh ung thư. Hiện nay các nhà khoa học đã chiết xuất được các thành phần này từ Hồng sâm vào trong các viên thuốc nhằm thuận tiện hơn cho chúng ta khi dùng.
– Bên cạnh đó, các thành phần Malonyl Ginsenosid Rb1, Rb2, Rc và Rd là các hoạt chất chống oxy hoá mạnh mẽ, giúp ngăn ngừa lão hoá và giúp kéo dài tuổi thanh xuân. Nhiều công ty đã ứng dụng các hoạt chất này vào các sản phẩm chăm sóc sắc đẹp, điển hình như Kem dưỡng da tay Nhân sâm Hàn Quốc.
Ngoài các hợp chất Ginsenosid có khung Dammaran nói trên, Sâm Hàn Quốc còn chứa 7 loại hợp chất nhóm Polyacetylene, 17 loại axit béo (axit palmitic, axit stearic, axit oleic,…) – trong đó có đủ 8 loại axit thiết yếu cho cơ thể và 20 loại nguyên tố vi lượng Sắt (Fe), Mangan (Mn), Coban (Co), Selen (Se), Kali (K), các chất đường bột và tinh dầu. Nhờ đó, Sâm Hàn Quốc giúp bổ sung đầy đủ các chất dinh dưỡng để cơ thể luôn khỏe mạnh và phát triển tối ưu.
Công dụng và liều dùng
– Theo Đông y, Sâm Hàn Quốc có tác dụng bảo vệ sức khoẻ, chống suy nhược cơ thể và nâng cao sức đề kháng cho con người, đặc biệt là những người có thể chất yếu và suy nhược, người mới ốm dậy, bệnh nhân sau phẫu thuật và người cao tuổi.
– Sâm Hàn Quốc cũng giúp da dẻ hồng hào, làm ấm cơ thể vì có tính nóng. Ngoài ra loại dược liệu này còn giúp điều hoà huyết áp và điều hoà đường huyết, giúp ăn ngủ ngon.
– Sâm Hàn Quốc cũng giúp giấc ngủ tự nhiên đến nhanh và sâu hơn, phòng ngừa suy giảm trí nhớ ở người cao tuổi.
– Sâm Hàn Quốc giúp tăng cường sinh lý cho nam giới, hỗ trợ điều trị các bệnh như rối loạn cương dương, xuất tinh sớm.
– Sâm Hàn Quốc giúp tăng cường khả năng nhận thức và khả năng tư duy, giúp đầu óc minh mẫn, tăng cường trí nhớ.
——————————
